Τις περισσότερες πληροφορίες για βίο του Θεοφράστου αντλούμε από τον Διογένη τον Λαέρτιο:

Ο Θεόφραστος γεννήθηκε το 372 π.Χ. στην Ερεσό της Λέσβου. Ο πατέρας του ήταν ο πλούσιος έμπορος Μέλαντας  και το πραγματικό του όνομα ήταν Τύρταμος (Εικ. 1.1 & 1.2). Αρχικά έλαβε τα πρώτα του μαθήματα κοντά στον Λεύκιππο ενώ αργότερα εγκατέλειψε την πόλη της Ερεσού και μετέβη στην Αθήνα όπου άρχισε να ασχολείται με τη φιλοσοφία ως μαθητής του Πλάτωνα. Μετά το θάνατο του δασκάλου του, το 347 π.Χ., ακολούθησε τον Αριστοτέλη, ο οποίος διακρίνοντας τη φιλομάθεια και την ευφυΐα του, τον επονόμασε αρχικά Εύφραστο και αργότερα Θεόφραστο. Η εκτίμηση που έτρεφε ο Αριστοτέλης στον Θεόφραστο αποδεικνύεται και από το γεγονός πως όταν το 323 π.Χ. ο Αριστότελης κατηγορήθηκε για ασέβεια και αναγκάστηκε να καταφύγει στη Χαλκίδα, όπου είχε περιουσία από την πλευρά της μητέρας του, δώρισε στον Θεόφραστο τη βιβλιοθήκη του και του εμπιστεύτηκε τη διεύθυνση της Περιπατητικής σχολής.

Στην ιστοριογραφική παράδοση 4ος π.Χ. αιώνας ορίζεται συμβατικά η περίοδος από το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου (404 π.Χ.) μέχρι το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.). Η εποχή αυτή αποτελεί κομβικό σημείο ανάμεσα σε δύο πολύ διαφορετικές περιόδους - τον 5ο αιώνα, της ακμής των ελληνικών πόλεων, και την ελληνιστική περίοδο, των μεγάλων βασιλείων και της παγκόσμιας κυριαρχίας του ελληνισμού. Η μελέτη του 4ου αιώνα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση τόσο της κλασικής όσο και της ελληνιστικής εποχής των οποίων αποτελεί συνδετικό κρίκο.

Ο Θεόφραστος θεωρείται συνεχιστής του έργου του Αριστοτέλη τον οποίο και διαδέχτηκε στη διεύθυνση της Περιπατητικής σχολής. Φιλοφοσική σχολή που ιδρύθηκε το 335 π.Χ. στην Αθήνα από το μεγάλο Σταγειρίτη φιλόσοφο. Ονομάστηκε έτσι, γιατί ο Αριστοτέλης συνήθιζε να διδάσκει τους μαθητές του περπατώντας στις στοές του Λυκείου, που βρισκόταν κοντά στον Ιλισό ποταμό. Ο χώρος της σχολής δόθηκε στον Αριστοτέλη από τους μαθητές του και πιθανόν να υπήρχε μακεδονική βοήθεια στην παροχή του μεγάλου αυτού κτήματος.

Βασική αρχή της Περιπατητικής Σχολής ήταν η συστηματική φιλοσοφική έρευνα. Ο Αριστοτέλης εργάστηκε 12 χρόνια στη σχολή και πέτυχε να την πλουτίσει με άριστη βιβλιοθήκη για την εποχή του και να της δώσει μία σωστή επιστημονική κατεύθυνση. Μετά το θάνατο του Αριστοτέλη η σχολή διευθυνόταν από το Θεόφραστο, τον Εύδημο το Ρόδιο, τον Αριστόξενο τον Ταραντίνο, το Δημήτριο το Φαληρέα κ.ά. Στα χρόνια αυτά απέκτησε νατουραλιστικό χαρακτήρα, ενώ αργότερα εισήγαγε την εμπειριστική και τη σχολαστική τάση. Μετά τον 3ο αι. μ.Χ. συγχωνεύτηκε με τη Νεοπλατωνική Σχολή και παράλληλα έγινε στροφή στη μελετη των έργων του ιδρυτή της Αριστοτέλη και στο αρχικό πνεύμα της.

Ο Θεόφραστος ήταν σχεδόν συνομήλικος του Αριστοτέλη και γενικά παρέμεινε στην σκιά του, λόγω της αίγλης που περιέβαλε  το έργο του, όμως είναι πλέον αποδεκτό τόσο η πρωτοτυπία του στοχασμού του, όσο και διαφοροποίηση του από την αριστοτελική σκέψη.